inlog is alleen mogelijk via desktopversie

Expertmeetings 2016

Kunstbalie en Erfgoed Brabant spraken dinsdag 5 en woensdag 6 juli 2016 met twee groepen experts over de verdere ontwikkeling van De Cultuur Loper tijdens de komende beleidsperiode voor Cultuureducatie met Kwaliteit. De deelnemers hebben vanuit verschillende perspectieven de eerste beleidsperiode meegemaakt. Centraal in deze expertbijeenkomsten staan het verdiepen van de ontwikkelingen binnen het cultuuronderwijs die de afgelopen periode in gang gezet zijn met De Cultuur Loper en de professionalisering van het hele veld. Een ander groot doel in de komende beleidsperiode, het verbreden naar meer deelnemende gemeenten en scholen, was geen onderwerp van de expertmeetings.

Het waren de afrondende gesprekken met verschillende partners die de afgelopen vier jaar gezamenlijk vorm hebben gegeven aan De Cultuur Loper. Eerder haalden Kunstbalie en Erfgoed Brabant informatie op tijdens het intermediairsoverleg eind maart en bij de informatiebijeenkomsten in Veghel en Breda in juni. Deze informatie, met de uitwerkingen en aanvullingen daarop vanuit de expertmeetings, plus de resultaten uit de monitors, worden gebruikt bij het schrijven van de provinciale subsidieaanvraag voor de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit 2017-2020.

Plenaire deel van de expertmeetings

Beide bijeenkomsten startten met een plenaire discussie naar aanleiding van twee vragen: Wat is er nodig voor de school om structureel te werken aan het cultuuronderwijs vanuit de zelfgekozen ambities voor cultuureducatie over de drie domeinen? En hoe doen we dat dan?

Uit eerdere gesprekken en bijeenkomsten zijn vijf thema’s gedestilleerd. Deze vormen de rode draad van de presentatie door Matthijs Leendertse. We vroegen deelnemers naar hun gedachten, kritische kanttekeningen en dromen bij deze thema’s en de aanvullingen die zij daarop kunnen doen. Opmerkingen en ideeën over het hoe gaan we dat doen vragen nog een verdere uitwerking en bundeling, waarop we in september terug komen.

Wat bedoelen we met verdiepen?

Verankeren, verstevigen, intensiveren en inhoudelijk sterker maken van wat er nu al in gang is gezet. Wat willen we precies verdiepen? De thema’s die we eerder met elkaar hebben opgehaald, zijn:

  • dynamisch omgaan met visie en keuzes;
  • de rol van de leerkracht;
  • nieuwe manieren van werken;
  • inzet van domeinen;
  • borgen van cultuureducatie op de langere termijn.
     

THEMA 1. (Dynamisch) omgaan met visie en keuzes

  • Vinger aan de pols blijven houden. Reflecteren op keuzes en opbrengsten cultuureducatie door het team.
  • Visie blijvend relateren aan de praktijk en waar nodig bijstellen, cultuuraanbieders kunnen hieraan bijdragen. Ook ruimte voor de visie van de individuele leerkracht.
  • Alle deelnemende partijen – bestuur, directie, team – moeten het inzicht krijgen dat cultuureducatie essentieel bijdraagt aan de ontwikkeling van kinderen.
  • Instrumenten van de De Cultuur Loper blijvend gebruiken voor borging en doorontwikkeling; zicht op de meerwaarde en mogelijkheden hierin niet helder genoeg voor intermediairs en scholen, mogelijk bijstellen van instrumenten op dit punt.
  • Meer aandacht voor het delen van opbrengsten en inzichten binnen teams, tussen scholen, voor ouders, vanuit cultuuraanbieders en intermediairs. PLG’s (professionele leergemeenschappen) als interessante vorm voor doorontwikkeling.
  • Inzichtelijk maken van tussentijdse opbrengsten van het proces voor de school (ontwikkelmatrix), mijlpalen markeren, verwachtingen afstemmen.
  • Veel scholen zetten vooral in op het versterken van enkele disciplines, is daar voldoende ondersteuning voor met DCL?
     

THEMA 2. De rol van de leerkracht

  • Vaardigheden in het werken vanuit competenties en gedragsindicatoren, andere manier lesgeven (vakoverstijgend, creatief enz.).
  • Houdingsaspect, aandacht voor eigen motivatie en visie. Zelf inspirerende ervaringen opdoen.
  • Vakvaardigheden (muziek, tekenen enz.), Er wordt soms een spagaat gevoeld tussen het werken aan vakvaardigheden en competenties. Leerkrachten moeten meer handvatten krijgen om de twee met elkaar te verbinden. Vrij durven omgaan met methodes, van product- naar procesgericht, inbreng vakdocenten.
  • Reflecteren door leerkrachten op het eigen leerproces vraagt tijd en vaardigheid, ‘samen leren’, ‘leerkrachtportfolio.
  • Lef hebben en vertrouwen in eigen kunnen.
  • Talenten inzetten vraagt ook iets van de organisatie. Het is voor een leerkracht dubbel winst als zijn eigen talent ook in andere klassen kan benutten en daarvoor door collega’s gewaardeerd wordt.
  • Beschrijven van leerkrachtvaardigheden door het team.
     

THEMA 3. Nieuwe manieren van werken

  • Een deel van de scholen pakt De Cultuur Loper op als motor voor een onderwijs-brede cultuuromslag.
  • Vakoverstijgend onderwijs is een groot thema. Met cultuuronderwijs werken aan 21th skills ook.
  • Aandacht voor het behouden van de kracht van cultuureducatie en de eigenheid van de kunsten binnen deze ontwikkelingen.
  • Samenwerking tussen leerkrachten, samen leren, samen lessen ontwerpen, leslokaal open, elkaar inspireren.
  • Leerling-gestuurd werken, adaptief leren. Loslaten, de leerkracht als begeleider, samen onderwijs maken. Hier kan Het Cultureel Zelfportret, het leerlingvolginstrument dat Kunstbalie ontwikkelt, een rol spelen.
  • Rol van de intermediair in de begeleiding van scholen, die De Cultuur Loper oppakken als motor voor een onderwijs-brede verandering, vraagt met name sterke coaching en het herkennen welke meer gespecialiseerde (proces) begeleiding hier nodig.
     

THEMA 4. Inzet van domeinen

  • Samenhang tussen domeinen en ambities verhelderen en versterken, met name domein 3 (denk aan cultuurmenu) voelt nog als ‘los’.
  • Verdiepen domein 1 op school (zie ‘leerkrachten’: vaardigheden docenten, organisatie, inzetten talenten, ouders).
  • Samenwerking met cultuuraanbieders (domein 2), taal van de school, aansluiten bij ambities, dialooggericht werken.
  • Toegankelijkheid domein 3 borgen, zowel wat betreft het aanbod als educatie. Vanuit de dialoog, maar met behoud van eigen identiteit.
     

THEMA 5. Borgen van cultuureducatie op de langere termijn

  • Bestuur meenemen
  • Opnemen in jaarplanning, tijd vrijmaken voor team, voor cultuurcoördinator, voor inspiratie, voorbereiding, reflectie, planning.
  • Cultuurvriendelijke cultuur op school; bij voorbeeld mogen experimenteren, zelf ervaren, open uitwisselen en zelf leren.
  • Reflecteren op eigen ontwikkeling, op opbrengsten, op verbinding met visie, met andere vakken en activiteiten, ontwikkelingen.
  • Omgaan met wisseling directeuren of leerkrachten enz.
  • Aangeven van kritische succesfactoren, differentiatie tussen scholen aangeven. Vooraf verhelderen welke inzet nodig is bij de kwaliteitsslag die de school wil maken.
     

Inzet en begeleiding van intermediairs

  • Indicatie van benodigde tijd voor de intermediair op basis van ervaringen aangeven.
  • Differentiatie in scholen aangeven, geen kwaliteitsniveaus maar wel verhelderen welke investering past bij het ambitieniveau van de school. Nu te vrijblijvend.
  • Duidelijk maken dat de trajectstappen van DCL geen keurslijf zijn, vraagt maatwerk. Soms meer de inspiratie om cultuuronderwijs in de hele school door te voeren en voor andere school een broodnodige steun in de rug waarbij ze het heel fijn vinden alles stap voor stap door te lopen.
     

Groepsessies dinsdag 5 juli

In de groepssessies was de vraag aan elke groep een voor hen relevant thema uit de vijf uit te kiezen en te concretiseren: wat is er nodig en hoe gaan we dat doen? Denk daarbij ook aan de organisatorische aspecten en randvoorwaarden. Veel opmerkingen en reacties zijn in bovenstaande subthema’s ingevoegd. Enkele punten uit de subgroepen benoemen we hieronder.

Op beide dagen is veel aandacht besteed aan het thema onderwijsvernieuwing. Dit hangt mogelijk samenhangt met de groep genodigden, maar ook omdat hier zich de ontwikkelingen afspelen die het meest opvallend zijn en extra kwaliteiten in de begeleiding van intermediairs vragen. Er zijn echter ook veel deelnemende scholen die minder ‘het hele onderwijs’ op de schop gooien en zich richten op de versterking van aspecten van hun cultuuronderwijs of een enkele discipline.

In de groepen is op 5 juli gekozen voor de thema’s onderwijsvernieuwing en de borging van de kwaliteit van cultuuronderwijs. Besproken punten zijn:

  • welke begeleiding vraagt een onderwijs-brede ontwikkeling van de intermediair en welke rol kan cultuuronderwijs hierin hebben? Waar blijft de aandacht voor de vakinhoudelijke kanten van het kunst- en erfgoedonderwijs?
  • De rol van de intermediair is vaak procesbegeleider, verwachtingsmanagement is belangrijk, structuur organiseren en randvoorwaarden durven stellen.
  • De droom van een intermediair: vanaf het begin van het traject een structurele samenwerking met lokale kunstenaars inzetten, werksessies met het team samenstellen en samen programma ontwikkelen .


In de groepen op 6 juli is gesproken over de thema’s onderwijsvernieuwing en de rol van de leerkrachten.

  • De visie en motivatie van de individuele leerkracht. Delen gaat niet alleen over opbrengsten, maar ook over elkaar inspireren en enthousiasmeren.
  • De sfeer op school is het belangrijkste als je leerkrachten in beweging wilt krijgen. De ruimte voelen om te experimenteren, mag ook wel eens niet lukken. Niet te grote stappen.
  • Grote groep scholen onder twee besturen die het cultuurbeleid ondersteunen, een groepje leerkrachten is ambassadeur van dat beleid op de scholen en gaat langs bij de cultuuraanbieders om het cultuurbeleid uit te voeren

Wij danken de deelnemers voor hun bijdragen:
[5 juli] Ben van der Sanden, AB3, trainer De Cultuur Loper; Marjolein van den Akker, intermediair en cultuurcoach bij Trefpunt Heusden; Marlou Vrijsen, intermediair en coördinator van Cultuureducatie Schijndel; Maaike van den Brule, Bureau Co en intermediair Waalwijk; Nelleke van Aken, intermediair gemeenten Moerdijk en Halderberge; Alexandra van der Hilst, AB3, trainer De Cultuur Loper; Ria Timmermans, KPC Groep, monitoring De Cultuur Loper; namens Kunstbalie en Erfgoed Brabant: Petra Levert, Ad van Drunen, Max van Alphen, Monique Koolen, Tera Uijtdewilligen en Matthijs Leendertse.
[6 juli] Janneke van Summeren, manager Stichting C, intermediair Uden; Anton Willemsen, directeur BS De Coppele, Oisterwijk; Robin Brugman, CultLab, Fontys, leerkracht Expect Primair Tilburg; Inez Swinkels,  intermediair Cultuurpost Bladel; Nanny Denissen, icc’er OBS De Linde, Oud-Gastel; Cecile Cooijmans, intermediair Kring Roosendaal; Allies Swinnen, senior projectadviseur Cultuurinfra en school bij Cultuureducatie boven C-niveau Zeeland; Ton van Gerven, Adaptoon, schoolbegeleider en specialist adaptief leren ; Gerard Metsers, directeur BS Het Palet, voorzitter Vereniging CultuurProfielScholen PO; namens Kunstbalie en Erfgoed Brabant: Clara Linders, Ad van Drunen, Max van Alphen, Ninke van der Heijden en Matthijs Leendertse.

Gepubliceerd op 1 september 2016