inlog is alleen mogelijk via desktopversie
Ontwikkeling

Dit is Ana. “Ik heb glanshaar en rode schoenen.”
Als je de juf van de kleutergroep vraagt: wat typeert jouw leerlingen, wat is nu echt een kind van 5 jaar? Dan wijst ze op Ana.

Ana is enorm nieuwsgierig. Ze ontdekt al spelend de wereld om zich heen. Werkelijkheid en fantasie lopen heel gemakkelijk in elkaar over. Ze kan je best vertellen of dat wat ze ziet echt is of niet. Maar toen ze een voorstelling zag met een enge draak, was ze wel echt bang.

Ana heeft een rijke fantasie. Met haar vriendinnetje kan ze eindeloos verhalen verzinnen bij het spelen met de knuffels. Denken en doen is voor Ana één. Ze ziet iets gebeuren en reageert direct. Als ze muziek hoort, gaat ze dansen, dat kan niet zonder elkaar.

Ana’s geheugen ontwikkelt zich, ze kan terugdenken aan iets wat zij heeft meegemaakt en vertellen wat er toen gebeurde. Ze kan zich ook een voorstelling maken van iets wat nog moet komen. Ana heeft ontdekt dat andere mensen iets anders kunnen denken dan zijzelf. Zij wordt er zich al meer bewust van dat wat zich in iemands hoofd afspeelt, iets anders is dan wat er daadwerkelijk gebeurt.

Wat gaat Ana vooral ontdekken en ontwikkelen binnen cultuureducatie?

Ana is actief bezig met betekenis geven en ontdekt daarin nieuwe mogelijkheden. Ze verkent de relatie tussen wat zij concreet waarneemt en wat de gebeurtenis haar vertelt. Zij wordt er zich bewust van dat vormen betekenis kunnen hebben voor haarzelf en voor anderen en dat zij daarmee kan spelen. Ze heeft een slak op het toetsenbord van de computer ontdekt. “Dit is de slak: ~.” Ana onderzoekt spelenderwijs de mogelijkheden van materialen, van gereedschappen, van haar eigen stem en vooral van haar eigen lijf en ze staat open voor toevallige ontdekkingen. Maar ze gaat ook al meer maken wat zij bedenkt, er komt meer verhaal in haar tekeningen en in haar spel. Bij het zien van beelden en voorstellingen, bij het samen lezen van prentenboeken, herkent ze de verbinding met de dingen die zij kent uit haar eigen leven. Ze geniet van de humor die ze daarin ontdekt, en van het spel met echt en niet echt. Ze laat zich nog helemaal meenemen in een verhaal.

Doordat Ana’s geheugen zich verder ontwikkelt kan ze met herinneringen spelen, herinneringen gebruiken om tot iets nieuws te komen en om zich een voorstelling te maken van nieuwe gebeurtenissen. Ze ontwikkelt al meer een beeld van wie Ana is, waar ze van houdt, wat ze kan. Ze gaat zich meer inleven in anderen en begrijpen dat een ander vanuit zijn gevoel of idee reageert.

Wat vraagt dat van de leerkracht?

Ana’s juf geeft haar veel ruimte om zelf op ontdekking te gaan. Zij zoekt het liefst naar een opdracht die genoeg houvast biedt om aan het werk te gaan, maar ruimte laat voor alle mogelijke invullingen. Door vragen te stellen helpt de juf Ana met het gaan herkennen van betekenis, gevoel, eigen gedachten: “Vertel eens, wat zie je, wat hoor je, en jij, wat komt daarbij in jouw hoofd op?” Met Ana en de andere oudste kleuters kan ze daarbij ook teruggrijpen op eerdere ervaringen, ook al van wat langer geleden. Ze gaat samen met de kinderen op zoek naar woorden om het te benoemen. En ze is verrast over de verschillende woorden en verhalen die er naar boven komen. Zij waardeert en stimuleert de vrijheid die de kinderen hierin hebben.

Als Ana’s juf haar leerlingen wil laten oefenen met een vaardigheid (knippen, kleuren mengen, hoog en laag in muziek of beweging), dan geeft ze een gerichtere opdracht. Het oefenen met de techniek gaat spelenderwijs, zij daagt Ana met een vraag uit om te ontdekken wat zij met het nieuwe materiaal of techniek kan doen en laten zien. Het gaat om de creatieve, veelal nieuwe ontdekking.

Kenmerken van de culturele ontwikkeling van 4- tot 6-jarigen

Het zelfbeeld van kleuters is vooral gebaseerd op concrete waarneming: 'Ik heb staartjes’. ‘Ik ben 5’, ‘Ik heb een hond’. Dit zelfbeeld is vaak positief 1 M. van der Hoeven, A. Jacobse e.a., Cultuur in de Spiegel in de praktijk, een leerplankader voor cultuuronderwijs. SLO, Cultuur in de Spiegel, RU Groningen, Enschede 2014, p. 23. T. van Dorsten, Mirrors in the Making, Culture, Education, and the Development of Metacognition in Early and Middle Childhood (4-10). RU Groningen, Groningen 2015, p. 107, p. 109. Toevoeging aan tekst door Th. van Dorsten, oktober 2016. omdat zij hun grenzen nog niet kennen; omdat zij nog geen onderscheid kennen tussen hun daadwerkelijke zelf en hun ideale zelf, en omdat zij nog weinig vergelijkingen maken met hun leeftijdsgenoten. 2 Van der Hoeven, Jacobse e.a., Cultuur in de Spiegel in de praktijk, p. 23. Van Dorsten, Mirrors in the Making, p. 107, p. 109.

Jonge kinderen hebben een sterk voorstellingsvermogen en fantaseren verder op concrete eerdere waarnemingen. 3 Van der Hoeven, Jacobse e.a., Cultuur in de Spiegel in de praktijk, p. 22. Daardoor zijn ze goed in staat om zelf verhalen en gebeurtenissen vorm te geven. Onder begeleiding kunnen de verhalen en verbeelding omgezet worden in woorden.

Rond het vierde jaar begint de ontwikkeling van het autobiografisch geheugen, waardoor een kind persoonlijke herinneringen kan ophalen, vergelijken en ermee spelen. Deze herinneringen gebruikt het kind om betekenis te geven aan de wereld. 4 B. van Heusden, A. Rass, G. Tans, Cultuur2, basis voor cultuuronderwijs. Groningen 2015, p. 12. Van der Hoeven, Jacobse e.a., Cultuur in de Spiegel in de praktijk, p. 23. Kinderen worden er zich voor het eerst bewust van dat iedereen zijn eigen gedachtes, gevoelens en ideeën heeft, en dat die dus anders kunnen zijn dan die van henzelf. Bij kleuters lopen eigen ideeën en die van anderen vaak door elkaar.

Jonge kinderen reflecteren op zichzelf door het opmerken en herkennen van geuren, klanken, beelden, geluiden en tast, en door deze te koppelen aan eerdere ervaringen. Ze reflecteren gebeurtenissen door deze na te spelen 5 Van der Hoeven, Jacobse e.a., Cultuur in de Spiegel in de praktijk, p. 24. Van Dorsten, Mirrors in the Making, p. 114. of door te fantaseren over mogelijk toekomstige gebeurtenissen. Door spel oefenen kinderen vaardigheden en leren daarmee makkelijker divergent en probleemoplossend te denken.

Kijk ook eens bij
AnaAna 5 jaar
JeffreyJeffrey 7 jaar
FleurFleur 9 jaar
AlexAlex 11 jaar